Wat is het emotionele interactiepatroon in mijn relatie?

Elke relatie ervaart af en toe conflicten die opgelost moeten worden. Bij sommige stellen zijn deze conflicten duidelijk zichtbaar, terwijl ze bij andere stellen merkbaar zijn als een slecht humeur, ontevredenheid of een algemeen gevoel van ongemak. Hoe het ook gaat in je relatie, het is waardevol om je bewust te zijn van de patronen waarin jullie terechtkomen, zowel op goede als op moeilijke dagen.

Deze oefening helpt jullie als stel om mogelijke interactiepatronen te identificeren die belangrijk kunnen zijn om je bewust van te zijn, over te praten en, indien nodig, te veranderen—vooral als een of beide partners worstelen met pijnlijke gevoelens in de relatie.

Opmerking: Voor het beste resultaat raden we aan om deze oefening samen te doen. Dit is nodig omdat jullie beiden actief moeten werken aan het verwoorden van elkaars behoeften, om elkaar beter te begrijpen en het relatiepatroon te identificeren. Uiteraard kun je het ook alleen doen, maar je mist dan een deel van het verhaal. Op een bepaald moment moeten beide partners betrokken zijn en actief deelnemen om hier samen aan te werken.

Het is handig om aantekeningen te maken van wat je ontdekt tijdens de oefening. Om het je makkelijker te maken, hebben we een formulier gemaakt dat je kunt printen en tijdens de oefening kunt invullen, of downloaden en op je computer kunt invullen. Natuurlijk kun je, als je dat liever hebt, ook gewoon zelf opschrijven wat je ontdekt.

Klik hier om het pdf document te downloaden dat je kunt printen

Klik hier om het docx document te downloaden die je kan invullen op je computer

Hieronder staan twee lijsten met uitspraken. De lijst aan de rechterkant gaat over typische identiteitsbehoeften, terwijl de lijst aan de linkerkant in het bijzonder gaat over hechtingsbehoeften. Alle mensen hebben behoeften die te maken hebben met zowel hechting als identiteit, maar de meesten kunnen zich ook iets meer herkennen in één van de twee domeinen. Ga de lijst door en kijk welke van de kolommen jij het belangrijkst vindt – hechting of identiteit.
Dus – welke van de kolommen bevat de behoeften die voor ieder van jullie het belangrijkst zijn?

Op basis van de vorige pagina kunnen jullie onderzoeken welke combinatie van behoeften jullie als stel hebben. De verschillende opties staan in onderstaande tabel. Schrijf deze op een apart blad voordat je verder gaat. Bijvoorbeeld: Tom - hechting. Jackie - identiteit.

Dit is maar een deel van de oefening. Om meer te weten te komen over hoe jullie samenwerken als stel, is het ook nodig om te weten hoe deze hechtings- en identiteitsbehoeften moeilijk voor je kunnen zijn. Op de volgende pagina’s kun je daar meer over te weten komen.

Hieronder vind je informatie over verschillende behoeften en triggers die vaak voorkomen bij mensen met hechtingsbehoeften en bij mensen met identiteitsbehoeften. Hier kun je herkennen wat ieder van jullie doorgaans nodig heeft in de relatie (Mijn behoeften) en welke situaties het voor jou moeilijk maken om in contact te blijven met deze behoeften (Mijn triggers).

Klik op de knoppen om typische behoeften en triggers zichtbaar te maken en kies de formuleringen die je bij jezelf herkent. Selecteer vooral de zinnen die voor jou kloppend en betekenisvol voelen.

Deze lijsten bevatten niet alle mogelijke behoeften en triggers, maar geven een aantal veelvoorkomende voorbeelden. Voel je vrij om de formuleringen aan te passen, zodat ze beter bij jou passen. Schrijf op het werkblad op wat jouw typische behoeften en triggers zijn.

Wanneer jullie je behoeften en triggers hebben verkend, kunnen jullie doorgaans punten 1-3 invullen in het formulier “Ons relatiepatroon”.

Wanneer onze basisbehoeften niet door onze partner worden vervuld, is het gebruikelijk dat we hierop reageren met pijnlijke gevoelens. We maken onderscheid tussen het gevoel dat samenhangt met de onvervulde behoefte (het primaire gevoel) en het gevoel dat wordt geuit als bescherming (het secundaire gevoel). Als je wilt, kun je hier meer over lezen (opent in een nieuw venster).

Bijvoorbeeld: het ervaren dat je partner zich terugtrekt kan leiden tot een gevoel van eenzaamheid (een primair gevoel), terwijl wat je uit is beschuldigende boosheid (een secundair gevoel).

Hieronder kun je vaststellen wat jouw standaard primaire gevoel en secundaire gevoel zijn wanneer deze belangrijke behoeften niet worden vervuld. Onder de tabellen vind je standaard uitingen van secundaire emoties. Door dit te doen kun je stap 4 en 5 invullen in het formulier “Ons relatiepatroon”.

Standaard reacties wanneer behoeften niet worden vervuld:

Typische reacties die ik laat zien wanneer deze behoeften niet worden vervuld: irritatie, agressie, terugtrekking, boosheid, stil zijn, beschuldigend gedrag, steun zoeken bij anderen, veel werken, troosteten, alcohol drinken, drugs gebruiken, schaamte, verlegenheid, angst/paniek, geluk veinzen.

Je kunt nu punten 4 en 5 invullen in het formulier “Ons relatiepatroon”.

Nu je voor ieder van jullie patronen hebt geïdentificeerd, kun je doorgaan met het in kaart brengen van hoe jullie op elkaar reageren. Patronen bij koppels gaan meestal over hoe we reageren op elkaars emotionele uitingen. Bijvoorbeeld: als jij veel behoefte hebt aan waardering maar die niet krijgt, kun je het gevoel krijgen dat je waardeloos bent (primaire emotie) in de ogen van je partner, en reageer je met irritatie (secundaire emotie). Je partner zal vervolgens weer reageren op deze irritatie vanuit zijn of haar behoeften. Als je partner bijvoorbeeld behoefte heeft aan nabijheid, kan jouw irritatie bij haar een gevoel van eenzaamheid oproepen. Maar in plaats van te laten zien dat ze zich eenzaam voelt, kan ze jou gaan beschuldigen. Die beschuldigingen kunnen vervolgens weer een negatief effect op jou hebben. Zo komen jullie als koppel in een negatieve spiraal terecht.

In deze stap ga je jullie negatieve spiraal identificeren. Om dit te doen, breng je in kaart hoe jullie reageren op elkaars secundaire emoties. Gebruik daarbij ook de informatie uit de vorige stappen. Je kunt hier het formulier “Ons relatiepatroon” invullen, of het opschrijven op een vel papier, zoals hieronder:

Wanneer partner A haar secundaire emotie laat zien, namelijk ________________________,
dan raakt dit de behoefte van partner B aan ___________________________.
Partner B reageert vervolgens met een secundaire emotie, namelijk ___________________________________.

Wanneer partner B reageert met _______________________________________ (zoals hierboven),
dan raakt dit opnieuw de behoefte van partner A aan ___________________________________,
en dit zorgt ervoor dat partner A een secundaire emotie laat zien, namelijk ________________________________.

Soms moet je wat moeite doen om een negatieve spiraal te vinden waar jullie het allebei over eens zijn. Dit kan soms leiden tot het ervaren van beschuldigd of niet begrepen worden, of vastgezet worden in een bepaald beeld. Om dit te voorkomen, probeer verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen gevoelens en reacties, en laat de ander onderzoeken hoe hij of zij reageert op jouw emotionele reacties. Probeer eerlijk te zijn naar jezelf en je partner. Als het niet lukt om het af te ronden, laat het dan even rusten, kijk er afzonderlijk naar en probeer het later opnieuw wanneer jullie er allebei klaar voor zijn.

Veel mensen vinden het behulpzaam en prettig om zo’n patroon te ontdekken. Het is alsof het probleem duidelijker wordt en het niet voelt alsof één van de partners de schuldige is. Onthoud dat het patroon het probleem is, niet de individuele partner. Jullie gezamenlijke taak is om elkaar te helpen uit deze spiraal te komen.